Prasomnie- dziwne i niepokojące zachowanie podczas snu

Lipca 8, 2020

Dziwne zachowania występujące podczas snu takie jak lęki nocne, lunatykowanie i koszmary senne oraz paraliż senny od zawsze przerażały ludzi. W przeszłości często kojarzone były z działaniem sił nieczystych. Dzisiaj wiemy, że wszystkie te zachowania można wyjaśnić naukowo, ale wciąż budzą spory niepokój. Czy paraliż senny świadczy o problemach neurologicznych? Czy lunatyka można bezpiecznie obudzić?


Spanie lunatykowanie materac i poduszki

Według Międzynarodowej Kwalifikacji Zaburzeń snu wspomniane zjawiska określa się mianem parasomnii. Naukowcy wiedzą jak powstają dzięki badaniom polisomnograficznym. Najogólniej można podzielić je na zaburzenia snu związane z fazą snu REM oraz na tak zwane zaburzenia wybudzania związane z fazą NREM
 

Parasomnie związane z fazą snu NREM


Do tej grupy należy właśnie lunatykowanie (somnambulizm), lęki nocne (których nie należy mylić z koszmarami sennymi ) oraz zespół Elpenora (upojenie senne). Zaburzenia wybudzania rozpoczynają się w czasie trzeciego stadium fazy NREM (sen wolnofalowy). Dochodzi wtedy do tak zwanych wzbudzeń, które są doskonale widoczne w obrazie w EEG wykonywanym podczas badania snu. Nie następuje jednak pełne wybudzenie ze snu, wskutek czego pojawiają się „dziwne” zachowania, których dana osoba nie będzie pamiętać.

Zaburzenia snu związane z fazą NREM występują częściej u dzieci ponieważ w tej grupie wiekowej sen NREM trwa dłużej niż u dorosłych. Szacuje się, że co trzecie dziecko poniżej ósmego roku życia doświadczyło chociaż raz epizodu somnambulizmu (co na szczęście nie jest równoznaczne ze spacerami po dachu w świetle księżyca!).
 

Lunatykowanie (Somnambulizm)


Osoba dotknięta somnambulizmem jest w stanie wykonywać złożone czynności ruchowe będąc w fazie snu głębokiego. Lunatyk po obudzeniu ( zarówno w trakcie epizodu, jak i następnego ranka) niczego nie pamięta. Większość osób jedynie siada na łóżku, ale niektóre mogą chodzić po sypialni lub wychodzić z niej, a nawet opuszczać mieszkanie Zdarzały się też osoby podejmujące bardziej złożone czynności, ze sprzątaniem mieszkania włącznie! Opisano także niestety drastyczne przypadki, kiedy osoba lunatykująca zrobiła w tracie ataku krzywdę sobie lub komuś innemu. Zdarzyło się nawet, że lunatyk prowadził samochód! Takie przypadki, chociaż bardzo medialne, są na szczęście ekstremalnie rzadkie. Szacuje się, że ataki sommobulizmu dotyczą tylko około 4% osób dorosłych, a tylko tylko u 1% z nich obejmują one wstawanie z łóżka.

Czy lunatyka można obudzić, czy może to zagrozić jego życiu? Przekonanie, że obudzony lunatyk może dostać zawału serca to rozpowszechniony mit. Tym nie mniej gwałtowne przebudzenie powoduje szok, przestrach i dezorientację. (Trudno się dziwić! Przecież nawet bycie wyrwanym ze snu we własnym łóżku nie jest przyjemne, a co dopiero nagła pobudka na środku kuchni) Dlatego jeśli to tylko możliwe, postaraj się delikatnie skierować lunatyka z powrotem do łóżka.

Jakie są przyczyny somnambulizmu? Jedną z nich jest niedojrzałość układu nerwowego u dzieci. Wśród możliwych przyczyn wymienia się też stres, przewlekły niedostatek snu, bezdech senny, nadczynność tarczycy, oraz niektóre leki. Naukowcy z Washington School of Medicine odkryli, że skłonność do lunatykowania może mieć podłoże genetyczne, związane ze zmianami w dwudziestym chromosomie. Poszukiwania genu odpowiedzialnego za somnambulizm jeszcze trwają.
 

Czy somnambulizm można leczyć?

Tylko w przypadku bardzo nasilonych ataków lekarz może zalecić przyjmowanie leków z grupy benzodiazepin. Leki te mają jednak skutki uboczne i mogą uzależniać, więc farmakoterapia traktowana jest jako ostateczność. Częściej zaleca się psychoterapię i techniki relaksacyjne oraz oczywiście leczenie chorób, które mogą być powiązane z somnambulizmem ( bezdech senny, nadczynność tarczycy) Pomóc może wydłużenie czasu snu oraz drzemki w ciągu dnia – sprawią one, że nocny sen staje się mniej głęboki, więc ryzyko lunatykowania maleje. Wskazane jest oczywiście odpowiednie zabezpieczenie mieszkania (zabezpieczenie okien, drzwi, usunięcie szklanych przedmiotów) aby osoba lunatykująca nie zrobiła sobie krzywdy.
 

Lęki nocne

Tego zaburzenia nie należy mylić z koszmarami sennymi, ani z występującym często u małych dzieci strachu przed samodzielnym zasypianiem. Lęki nocne występują zazwyczaj w pierwszej części nocy ( faza 3 i 4 snu NREM).Polegają na nagłym wybudzeniu ze snu głębokiego, któremu towarzyszy uczucie przerażenia, krzyk i płacz. Z osobą doświadczającą lęku nocnego nie można nawiązać kontaktu logicznego, nie reaguje ona na próby uspokojenia przez domowników. Niekiedy nawet w panice może nawet bronić się przed osobami próbującymi jej pomóc. Atak kończy się w momencie samoistnego obudzenia się ze snu. Doświadczający lęku nocnego w chwili obudzenia zazwyczaj nie pamięta swojego przerażenia i jest zdziwiony troską domowników. Szacuje się, że na lęki nocne cierpi około 3% dzieci poniżej 12 roku życia i około 1% dorosłych. Podobnie jak w przypadku somnambulizmu leczenie farmakologiczne stosuje się tylko w ostateczności. Zazwyczaj zaleca się dbanie o właściwą higienę snu i unikanie wieczorem nadmiaru bodźców. W przeszłości zarówno w wypadku somnambulizmu jak i lęków nocnych rodzicom zalecano obserwowanie dziecka i budzenie go przed spodziewanym momentem ataku, jednak obecnie metoda ta jest uważana za kontrowersyjną.

Zespół Elpenora (upojenie przysenne)

To bardzo rzadkie zaburzenie snu. Jego nazwa pochodzi od imienia jednego z bohaterów Odysei, który zasnął na dachu, a po obudzeniu pobiegł przed siebie i zginął w wyniku upadku. Zespół Elpenora charakteryzuje się zaburzeniami świadomości o charakterze psychotycznym występującymi bezpośrednio po obudzeniu. Najsłynniejszą osobą cierpiącą na upojenie przysenne był prezydent Francji Paul Deschanel, który podczas nocnej podróży wypadł przez okno pociągu w samej piżamie i nie pamiętał całego zdarzenia. Czynnikami zwiększającym ryzyko wystąpienia zespołu Elpenora j są stres, niedostatek snu lub wysoka gorączka.
 

Parasomnie związane z fazą REM


W fazie snu REM pojawiają się marzenia senne. Abyśmy pod ich wpływem nie zrobili sobie krzywdy, organizm „wyłącza” napięcie mięśniowe, blokując możliwość ruchu.Problem pojawia się wtedy gdy ten proces nie działa prawidłowo.
 

Zaburzenia snu związane z fazą REM ((rapid eye movement sleep behavior disorder, RBD)


Jeżeli napięcie mięśniowe nie zostanie zniesione, śpiący wykonuje w czasie snu gwałtowne ruchy, rzuca się w łóżku, kopie i wymachuje rękami. Może to grozić urazami lub zrobieniem krzywdy osobie, z którą dzieli łóżko. Co różni to zaburzenie od opisywanych wcześniej lunatyzmu i leków nocnych związanych z fazą NREM? Cierpiący na zaburzenia snu związane z fazą REM po obudzeniu doskonale pamięta co mu się śniło. Poza tym zaburzenia ruchowe ustępują dość szybko z końcem fazy REM i nigdy nie prowadzą do opuszczenia łóżka. Ryzyko wystąpienia RBD wzrasta po pięćdziesiątym roku życia. Jeśli epizody RBD się powtarzają, dobrze jest skonsultować się z neurologiem, ponieważ mogą być pierwszym objawem poważnych chorób neurologicznych np. Parkinsona. Osoby z RBD nie powinny z nikim dzielić łóżka. Wskazane jest też odpowiednie urządzenie sypialni, aby zminimalizować ryzyko urazu (łózko bez zagłówków odsunięte od ściany i mebli).

Koszmary senne

Każdemu kiedyś przyśniło się coś nieprzyjemnego. Jednak koszmary senne to coś więcej. Z reguły są na tyle intensywne i obciążające emocjonalnie, że często jako dorośli pamiętamy koszmary senne z wczesnego dzieciństwa. Osoba, której przyśnił się koszmar zwykle nie może zasnąć ponownie. Powtarzające się koszmary senne pogarszają jakość snu, mogą powodować bezsenność problemy z koncentracją w ciągu dnia, poczucie zagrożenia lub chronicznego zmęczenia. Przyczyną koszmarów sennych są stresujące wydarzenia życiowe lub przeżyta trauma. Zazwyczaj nie stosuje się leczenia farmakologicznego. Pomocna jest terapia poznawczo – behawioralna.
 

Paraliż senny


Najprościej zdefiniować paraliż senny jako odwrotność RBD. Ma miejsce wtedy, gdy osoba, która zaczęła wybudzać się ze snu REM nie odzyskała jeszcze kontroli nad mięśniami. . Zjawisku temu towarzyszą zazwyczaj bardzo traumatyczne doznania , takie jak wrażenie, bezwładnego spadania, lub ucisku na klatkę piersiową. Podczas paraliżu sennego mogą też występować halucynacje (wzrokowe , słuchowe a nawet dotykowe). Naukowcy sądzą, że właśnie to zaburzenie snu jest źródłem zarówno ludowych legend o upiorach i demonach jak i współczesnych opowieści o porwaniu przez kosmitów. Chociaż paraliż senny bywa przerażającym doświadczeniem, nie jest niebezpieczny dla zdrowia i na szczęście trwa zwykle krótko. Niektórzy twierdzą, że aby szybciej odzyskać władzę nad ciałem wystarczy kilka głębszych wdechów. Jeśli chcesz zmniejszyć ryzyko wystąpienia paraliżu sennego dbaj o właściwą higienę snu.
 

Parasomnie mogące wystąpić w każdej fazie snu

 

Mówienie przez sen

Być może zdziwi cię informacja, że mówienie przez sen może mieć miejsce zarówno w fazie snu REM jak i NREM i najczęściej nie stanowi powodu do niepokoju, jeśli tylko nie towarzyszą mu lęki nocne lub somnambulizm. Mówienie przez sen może być skutkiem stresu lub niedostatku snu, ale czasem udaje się je sprowokować rozmową ze śpiącym. Są to zazwyczaj pozbawione sensu wypowiedzi lub całkowicie niezrozumiały bełkot. Według naukowców z Uniwersytetu Paryskiego często zdarza się, że bardzo kulturalni ludzie przez sen klną jak szewcy. Zaburzenie to chociaż samo w sobie nie jest szkodliwe, może denerwować partnera lub współlokatorów. Czasem bywa też źródłem zakłopotania osoby, która wie, że mówi przez sen, co może prowadzić do bezsenności i trudności z zasypianiem poza domem.

Zespół niespokojnych nóg ( restless legs syndrome – RLS)

Ta dolegliwość związana jest z uczuciem nieprzyjemnego drętwienia lub mrowienia kończyn, które ustępuje po poruszuniu nogami. Często utrudnia zaśnięcie osobie cierpiącej na RLS, a gdy zasnąć się uda prowadzi do wybudzania się w nocy. W przypadku współdzielenia łóżka RLS oczywiście przeszkadza partnerowi. Zespół niespokojnych nóg w niemal 50% przypadków jest związany z innymi problemami zdrowotnymi, takimi jak niedobór żelaza i magnezu, niewydolność nerek oraz polineuropatie. W przypadku ponad połowy osób nie udaje się znaleźć pierwotnej przyczyny dolegliwości. Lista potencjalnych zaburzeń snu może przestraszyć. Pamiętaj jednak, że większości z nich można zapobiec dbając o prawidłową higienę snu





 

Szanowni Państwo, w celu świadczenia usług na najwyższym poziomie, w ramach naszego serwisu stosujemy pliki cookies. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Jeśli nie wyrażają Państwo zgody, uprzejmie prosimy o dokonanie stosownych zmian w ustawieniach przeglądarki internetowej.

ZAMKNIJ