Sen i śnienie w starożytnej Grecji

Sierpnia 11, 2020

Sen zajmował ważne miejsce w kulturze starożytnej Grecji.

Świadczy o tym istnienie w mitologii boga snu – Hypnosa oraz jego trzech synów „odpowiedzialnych” za różne rodzaje marzeń sennych. Tak, Morfeusz o którym za pewne słyszeliście miał dwóch mniej lubianych braci - Ikelosa ( występującego też pod imieniem Fobetor) oraz Fantasosa. Snem bardzo interesowali się starożytni medycy, kapłani oraz filozofowie.
Sen i snienie w starozytnej grecji
Tak greckich bogów marzeń sennych opisywał w „Metamorfozach” Owidiusz:

Żaden Morfeuszowi nie wyrówna z braci.
On i ubiór i słowa zręcznie dobrać umie.
Tylko w ludzi się zmienia. — Jest inny w snów tłumie,
Który w postaci zwierza, ptaka, węża łudzi;
W niebie zwie się Icelos Fobetor u ludzi.
Trzeci, rzeczy nieżywych umie przyjąć postać;
Może ziemią, kamieniem, wodą, drzewem zostać;
Imię jego Fantazos. Ci królów komnaty,
Inni zwiedzają ludu ubogiego chaty.
 

Jak Grecy interpretowali sny?



Do dzisiaj zachował się w całości tylko jeden grecki sennik autorstwa żyjącego w II n.e. Artemidor z Daldis. Nosi tytuł „Rozważania o snach czyli Onejrokrytyka” i jest podręcznikiem dla zawodowych wykładaczy snów. Autor dzieli sny na dwie główne kategorie: marzenia senne (enypnion) i sny prorocze( oneiros) O tych pierwszych pisze:

„Wiadomo, dlaczego zakochany śni o przedmiocie swych westchnień, człowiek przerażony o przyczynie lęku, cierpiący gł6d o posiłku, a spragniony o napoju; kto nasycił się jadłem ponad miarę, ten we śnie odnosi wrażenie, że wymiotuje albo ma duszności, ponieważ organizm nie może się uporać z obfitą strawą. A zatem owe sny wynikają bezpośrednio z doznań przeżytych na jawie i nie stanowią zapowiedzi nadchodzących wydarzeń, a jedynie odbicie rzeczywistości. W tej dziedzinie można rozr6żnić sytuacje dotyczące wyłącznie ciała, wpływające tylko na duszę oraz takie, które odnoszą się do jednej i drugiej sfery; przykładem tej ostatniej możliwości jest sen zakochanego o przebywaniu z najdroższą albo wizja chorego, któremu się zdaje, że jest otoczony staranną opieką i czuwają nad nim lekarze. Gdy śnimy o wymiotowaniu czy spaniu, jedzeniu lub piciu, przywidzenia dotyczą jedynie ciała. Sen o radości lub smutku odnosi się do sfery ducha. Z tych przykładów jasno wynika, że sny związane z ciałem wywołane są albo niedostatkiem, albo nadmiarem, zaś sny odnoszące się do sfery ducha mają źródło w lęku lub nadziei.”

Sny prorocze, czyli „kierujące myśli ku przyszłym zdarzeniom natomiast dzielą się na sny alegoryczne i teometryczne (łudząco przypominające rzeczywiste wydarzenia.) W snach alegorycznych przedmioty i sytuacje mają symboliczne znaczenie, a „umysł odczytuje przyszłe zdarzenia dzięki określonym rzeczom i okolicznościom, które „pełnią funkcję znaków” Oto przykład interpretacji snu proroczego:

Jeżeli człowiek śni, że wychodzi z łona rodzącej kobiety, można rozumieć tę wróżbę na kilka sposobów. Dla ubogiego to dobra przepowiednia; nie zabraknie mu pożywienia i czułej troski niczym noworodkowi. Wyjątek stanowią ludzie żyjący z pracy rąk; nie znajdą zajęcia, bowiem noworodek leży bezczynnie, owinięty pieluszkami od stóp do głów. Nie może poruszać rękoma, a wiadomo, że kto ma sprawne ręce, ten dostanie pracę. Dla bogatego to zapowiedź, że nie będzie rządził we własnym dornu i przyjdzie mu słuchać innych, bowiem małe dzieci podlegają władzy dorosłych i nie postępują wedle swego uznania. Żonatemu z kobietą, która nie jest brzemienna sen o narodzinach wróży utratę połowicy, gdyż noworodek ani nie zawiera, ani nie konsumuje małżeństwa. Natomiast mężowi ciężarnej niewiasty urodzi się syn łudząco do niego podobny, jakby to ów mężczyzna przyszedł na świat ponownie. Niewolnik zyska przychylność swego pana i nawet gdy zbłądzi, dostąpi przebaczenia; nie zostanie wyzwolony, ponieważ niemowlęta nie decydują o swym losie, nawet jeśli przyszły na świat wolne. Dla sportowc6w sen o narodzinach to początek niepowodzeń, bowiem noworodki nie potrafią chodzić i biegać, nie mają też sił do walki i nie mogą utrzymać się na nogach. Przebywającemu na obczyźnie sen zapowiada powrót do kraju, by zaczął wszystko od początku jak nowo narodzony; poza tym świat jest wsp6lną ojczyzną wszystkich ludzi narodzonych z łona matki, toteż sen o przyjściu na świat zapowiada powrót do rodzinnego kraju.

A w jaki sposób Antemidor interpretował pojawiające się w snach obiekty (Domenę Fantazosa)? Oczywiście symbolicznie. Nas szczególnie zainteresuje jeden przedmiot:

Poduszka, łóżko i pościel symbolizują żonę śniącego oraz jego życie. Podobnie leżanka; jej nóżki oznaczają służbę domową, zewnętrzna rama z desek żonę, a konstrukcja wewnętrzna męża; część posłania znajdująca się w głowach symbolizuje synów, w nogach zaś c6rki. Znaczenie drewnianej ramy łoża, niezależnie od jej wysokości, pozostaje identyczne.
 

Sny oczami filozofów



Arystoteles w swoim dziele „ O wróżeniu ze snów” stwierdza, iż „ sny należy uznać za przypadkowe”. Wyznaje on pogląd, iż nawet uznawane za prorocze sny są „pochodzenia ludzkiego”. Związane są ze zjawiskami psychologicznymi jak percepcja, wyobraźnia oraz ze stanami fizjologicznymi. Do tych drugich zaliczał „czystość krwi” spożywane pokarmy, sposób poruszania się czy proces wydalania. Zapoczątkowuje on proces dewaluacji snów, kontynuowany później przez Hipokratesa w pracy „O snach” czy Galena w dziele „O diagnozie przez sny” (Do poglądów starożytnych medyków dotyczących snu i snów jeszcze wrócimy). Na przeciwległym biegunie znajdują się jednak poglądy Pitagorasa, Heraklita oraz Platona. Uważali oni, iż sny są prawdziwe i rzeczywiście mogą być zsyłane przez bogów.
 

Sen a medycyna



Starożytni Grecy wierzyli w regenerującą moc snu i odpoczynku. Zadaniem Hypnosa było także usuwanie bólu cierpienie i smutku. W świątyniach stosowano nawet „terapię snem” – tak naprawdę wszystko wskazuje na to, że był to rodzaj „snu indukowanego” czyli tak naprawdę narkotycznego transu. Kilka traktatów Hipokratesa zgłębia medyczne znaczenie snu i snów jako objawów choroby. Ojciec medycyny wykorzystuje sny jako prognostyczne i diagnostyczne oznaki normalnych lub nieprawidłowych stanów wewnętrznych. Jego zdaniem wyróżnić można dwa typy snów, te wysłane przez bogów i te wysłane przez duszę. Dusza obserwuje ciało podczas snu i informuje o zbliżających się problemach, które objawiają się snami. Interpretując sny pacjentów, Hipokrates prognozował stan organizmu pacjenta, wpływ diety i ćwiczeń fizycznych oraz dostosowywał schemat leczenia, aby zapobiec pogłębieniu się choroby

Szanowni Państwo, w celu świadczenia usług na najwyższym poziomie, w ramach naszego serwisu stosujemy pliki cookies. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Jeśli nie wyrażają Państwo zgody, uprzejmie prosimy o dokonanie stosownych zmian w ustawieniach przeglądarki internetowej.

ZAMKNIJ